حسين مير حيدر
112
معارف گياهى ( فارسى )
متناوب با دمبرگ بلند و با بريدگى عميق كه برگ را به 7 - 5 قسمت تقسيم مىكند . گلهاى آن درشت و در ماههاى ارديبهشت تا تيرماه به رنگ قرمز مايل به بنفش ظاهر مىشود . ريشهء آن عمودى كمى ضخيم گوشتدار سفيدرنگ و ساقهء آن پوشيده از كرك است . تخمدان آزاد مدوّر داراى خانههاى متعدد و ميوهء آن كپسول گرد و مدوّر است كه در خانههاى متعدد و مشخص آن در هر خانه يك دانه قرار دارد . اين گياه در ايران مىرويد . واريتهاى از اين گياه به نام Malva sylvestris var mauritiana ( L . ) Boiss . كه مترادف آن M . mauritiana L . نيز گفته شده است ، در ايران مىرويد و در نواحى البرز ، كرج ، كن ، بيلغان و در آذربايجان نزديك تبريز و در خوى در قراچال و در كوههاى گرد ، در اراك ، در خراسان در كوپهداغ ، قوچان و بين تربت حيدريه و اسدآباد مشهد و در جنوب در شيراز ، در كرمان و بلوچستان ديده شده است . 2 . پنيرك صغير به فارسى « پنيرك » ، در شيراز « خطمى كوچك » و در كتب طب سنتى « خبّازى » و « خيرو » گفته مىشود . به هندى نيز خبازى مىنامند . به فرانسوى La mauve Feuilles rondes و Petite mauve و به انگليسى Mallow نامند . گياهى است از خانوادهء Malvaceae نام علمى آن Malva rotundifolia L . مىباشد . مشخصات پنيرك صغير از نظر ارتفاع ، برگ و گل در تمام قسمتها كوچكتر از پنيرك كبير است . بلندى آن در حدود يك وجب و حد اكثر تا 5 / 0 متر است . برگهاى آن گرد گلهاى آن سفيد يا رگههاى قرمز يا قرمز شرابى است . اين گياه نيز در اغلب مناطق ايران مىرويد از جمله در دامنههاى البرز ، اطراف تهران ، هفت حوض ، و در مناطق شمال ايران ، اطراف گيلان ، آستارا و در آذربايجان و دليجان و نزديك تبريز و در خوى و در مناطق مركزى ايران در اصفهان ، در سمنان ، اراك و در خراسان در قوچان ، كوپهداغ و در جنوب جزيرهء قشم و بندرعباس و كرمان و بلوچستان بهطور خودرو ديده مىشود . تكثير پنيركها از طريق كاشت بذر آن صورت مىگيرد و بذر را در اوايل بهار مىكارند و ممكن است در پاييز در خزانه كاشته و در بهار به مزرعه منتقل نمود .